Thứ năm, 29 Tháng 2, 2024 - 02:31

NHIỆT LIỆT CHÀO MỪNG ĐẠI HỘI ĐẠI BIỂU MTTQ VIỆT NAM CÁC CẤP, NHIỆM KỲ 2024 - 2029!

Tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước dân chủ nhân dân trong tác phẩm “thường thức chính trị” - giá trị lý luận và thực tiễn

“Thường thức chính trị” gồm 50 bài viết của Chủ tịch Hồ Chí Minh do báo Cứu quốc đăng tải trong năm 1953 (Bài đầu tiên được đăng ngày 16/01/1953 và bài Kết luận được đăng ngày 23/9/1953) và đến năm 1954 được Nhà xuất bản Sự thật tập hợp lại và in thành sách để cung cấp tài liệu học tập và tuyên truyền trong cán bộ và nhân dân. “Thường thức chính trị” là một trong những tác phẩm của Chủ tịch Hồ Chí Minh đã trình bày một cách cụ thể, toàn diện những quan điểm về chính trị, kinh tế, xã hội, văn hoá. Trong đó, có vấn đề về nhà nước được xác định là một trong những vấn đề trung tâm của tác phẩm.

          Vấn đề cơ bản của một nhà nước là nó thuộc về giai cấp tầng nào, phục vụ lợi ích của giai tầng nào trong xã hội? Xuyên suốt trong quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về xây dựng nhà nước, là Người luôn đi tìm một nhà nước mà quyền lực của nhà nước đó thuộc về nhân dân, chăm lo cho nhân dân về mọi mặt, nhà nước đó phải thực sự là nhà nước của dân, do dân, vì dân. Ngày 02/9/1945 Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc bản “Tuyên ngôn độc lập” khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà, đây là Nhà nước dân chủ nhân dân đầu tiên ở Việt Nam và Chủ tịch Hồ Chí Minh là người sáng lập ra Nhà nước dân chủ nhân dân, đó thực sự là một nhà nước của dân, do dân, vì dân. Với tư tưởng đó, trong “Thường thức chính trị” Chủ tịch Hồ Chí Minh lại khẳng định lại tầm quan trọng trong chế độ dân chủ nhân dân chuyên chính của nước ta, là để đảm bảo nhà nước ta là nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân, vì dân, nhà nước mang bản chất giai cấp công nhân, do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo.

          Trong tác phẩm, Người đã chỉ rõ những nội dung về nhà nước:

          Về tính chất và nhiệm vụ của nhà nước: Nhà nước của ta là nhà nước Dân chủ Cộng hòa do nhân dân bầu ra, thực hành dân chủ với nhân dân, chuyên chính với thực dân, đế quốc. Nhà nước ta do giai cấp công nhân lãnh đạo, đảm bảo mọi quyền lực thuộc về nhân dân. Nhà nước có nhiệm vụ xây dựng lực lượng quân đội giỏi về chính trị, tinh thông về kỹ thuật; xây dựng chính quyền gắn bó với nhân dân, phục vụ nhân dân; xây dựng kinh tế, xây dựng văn hóa và đạo đức công dân.

          Theo Hồ Chí Minh, nhà nước mới của ta và nhà nước cũ, tính chất khác nhau. Tính chất của một nhà nước là: Trong nhà nước ấy, giai cấp nào thống trị, giai cấp nào bị thống trị. Nhà nước ấy bảo vệ lợi ích của giai cấp nào, đàn áp giai cấp nào. Nhà nước cũ nằm trong tay đế quốc và phong kiến, tính chất nó là đế quốc và phong kiến, là phản động. Nhà nước ta ngày nay là nằm trong tay nhân dân chống đế quốc và phong kiến. Tính chất nó là nhân dân dân chủ chuyên chính. Dưới sự lãnh đạo của giai cấp công nhân và của Đảng, các giai cấp ấy đoàn kết lại, bầu ra chính phủ của mình.

          Nguyên tắc xây dựng nhà nước: Đối với nội bộ nhân dân thì thực hành dân chủ. Đối với đế quốc, phong kiến và lũ phản động, thì thực hành chuyên chính chống lại chúng, đàn áp chúng. Chế độ dân chủ tập trung khiến cho toàn thể nhân dân (công nông, tiểu tư sản, tư sản dân tộc) đều trở nên chủ nhân chân chính của nước nhà, đều đoàn kết để kháng chiến kiến quốc. Đối với nhân dân, thì công cụ của nhà nước dân chủ mới - (Chính phủ, pháp luật, công an, quân đội…) là để giữ gìn quyền lợi của nhân dân. Đối với bọn phản động, thì những tổ chức ấy là để bắt buộc chúng phải làm tròn mọi nghĩa vụ.

          Mục đích của nhà nước cách mạng do giai cấp công nhân lãnh đạo là xây dựng đất nước độc lập, thống nhất, tự do, giàu mạnh, nhân dân được hưởng hạnh phúc. Muốn đạt mục đích ấy, nhà nước phải tập trung vào những nhiệm vụ: Xây dựng quân đội quyết chiến quyết thắng; xây dựng chính quyền vững mạnh, liên hệ chặt chẽ với nhân dân và tẩy sạch bệnh quan liêu, mệnh lệnh; giáo dục nhân dân biết sử dụng quyền lợi của mình và hăng hái làm tròn nghĩa vụ của mình; đàn áp nghiêm ngặt bọn phản động, ngăn ngừa và trừng trị mọi hoạt động phá hoại; xây dựng và phát triển toàn diện nền kinh tế nhiều thành phần theo sự quản lý của nhà nước dân chủ nhân dân đi lên chủ nghĩa xã hội; cải thiện đời sống của nhân dân; xây dựng văn hoá dân tộc, khoa học, đại chúng.

          “Thường thức chính trị” là một trong những tác phẩm lý luận quan trọng của Hồ Chí Minh. Tác phẩm là một hệ thống các quan điểm lý luận thuộc kiến thức chính trị phổ thông được Người trình bày giảng giải một cách mộc mạc, ngắn gọn, cô động, dễ hiểu, dễ nhớ, mang một giá trị lý luận và thực tiễn vô cùng sâu sắc về những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam nói chung và về xây dựng nhà nước nói riêng.

          Qua tác phẩm, nổi bật giá trị lý luận của tư tưởng Hồ Chí Minh chỉ dẫn về xây dựng nhà nước và nguyên tắc trong xây dựng nhà nước mới. Nhà nước dân chủ cộng hòa là “là nhà nước của đại đa số nhân dân, để thống trị thiểu số phản động, để giữ gìn lợi ích của nhân dân, bằng cách dân chủ chuyên chính của nhân dân[1]. Nhà nước do nhân dân bầu ra, đối với nội bộ nhân dân thì thực hành dân chủ; đối với đế quốc, phong kiến và bè lũ phản động thì thực hành chuyên chính chống lại chúng, đàn áp chúng. Nhà nước hoạt động theo nguyên tắc dân chủ tập trung.

          “Nhân dân là ông chủ nắm chính quyền. Nhân dân bầu ra đại biểu thay mặt mình thi hành chính quyền ấy. Thế là dân chủ. Các cơ quan chính quyền là thống nhất, tập trung. Từ hội đồng nhân dân và ủy ban kháng chiến hành chính xã đến Quốc hội và Chính phủ Trung ương, số ít phải phục tùng số nhiều, cấp dưới phải phục tùng cấp trên, địa phương phải phục tùng Trung ương. Thế là vừa dân chủ vừa tập trung. Chế độ dân chủ tập trung khiến cho toàn thể nhân dân (công, nông, tiểu tư sản, tư sản dân tộc) đều trở nên chủ nhân chân chính của nước nhà, đều đoàn kết để kháng chiến kiến quốc[2]

          Nhà nước có nhiệm vụ xây dựng quân đội mạnh về chính trị, giỏi về kỹ thuật; xây dựng chính quyền hoạt động hiệu quả trên cơ sở liên hệ mật thiết với Nhân dân, tẩy sạch bệnh quan liêu, mệnh lệnh; xây dựng nền kinh tế, xây dựng văn hóa đảm bảo không ngừng nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của Nhân dân. Phải giáo dục Nhân dân để người dân hiểu biết đúng về quyền lợi và trách nhiệm của mình, phát huy vai trò của Nhân dân trong xây dựng nhà nước.

          Giá trị thực tiễn của tác phẩm về xây dựng nhà nước: Tư tưởng Hồ Chí Minh về Nhà nước được đề cập trong “Thường thức chính trị đã trở thành lý luận và kim chỉ nam cho hoạt động của Nhà nước ta qua hơn 78 năm, kể từ khi Nhà nước Dân chủ Cộng hoà ra đời đến nay. Trải qua những biến cố vô cùng khắc nghiệt của lịch sử, từ một Nhà nước mới ra đời còn non trẻ, phải đối mặt với thù trong, giặc ngoài. Vận dụng, phát triển theo tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước và thực hiện đúng với đường lối, chủ trương của Đảng, Nhà nước ta ngày càng trưởng thành, vững mạnh, hoạt động có hiệu lực, hiệu quả. Tại Đại hội XIII của Đảng đã nhấn mạnh: “Tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân do Đảng lãnh đạo là nhiệm vụ trọng tâm của đổi mới hệ thống chính trị[3]. “ Xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa trong sạch, vững mạnh, tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả, vì nhân dân phục vụ và vì sự phát triển của đất nước. Tăng cường công khai, minh bạch, trách nhiệm giải trình; kiểm soát quyền lực gắn với siết chặt kỷ cương, kỷ luật trong hoạt động của Nhà nước và của cán bộ, công chức, viên chức. Tiếp tục  đẩy mạnh đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, quan liêu, tội phạm và tệ nạn xã hội.”[4] Để xây dựng nhà nước ngày càng trong sạch, vững mạnh, hoạt động hiệu lực, hiệu quả, cần:

          Một là, tiếp tục xây dựng, hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa do Đảng lãnh đạo là nhiệm vụ trọng tâm của đổi mới hệ thống chính trị. Xây dựng Nhà nước trong sạch, vững mạnh, tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả. Xây dựng và hoàn thiện nền quản trị quốc gia hiện đại, hiệu lực, hiệu quả.

          Hai là, xác định rõ, thực hiện tốt hơn cơ chế phân công, phối hợp và kiểm soát quyền lực giữa các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp trên cơ sở quyền lực nhà nước là thống nhất. Thực hành dân chủ đi đôi với tăng cường pháp chế, kỷ luật, kỷ cương.

          Ba là, tiếp tục đổi mới tổ chức và hoạt động của Quốc hội; nâng cao chất lượng và hiệu quả công tác lập pháp, giám sát tối cao và quyết định những vấn đề quan trọng của đất nước. Đổi mới quy trình lập pháp, tập trung xây dựng hệ thống pháp luật đáp ứng yêu cầu xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong giai đoạn mới.

          Hoàn thiện cơ chế đánh giá, giám sát đối với người giữ chức vụ do Quốc hội, Hội đồng nhân dân bầu, hoặc phê chuẩn. Tăng cường sự gắn kết giữa giám sát của Quốc hội và Hội đồng nhân dân với kiểm tra, giám sát của Đảng, Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội và giám sát của nhân dân.

          Bốn là, tiếp tục đổi mới, hoàn thiện cơ cấu tổ chức của Chính phủ, các bộ, ngành theo hướng tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả, tập trung vào quản lý vĩ mô, xây dựng chiến lược, quy hoạch, kế hoạch, luật pháp, cơ chế, chính sách; nâng cao năng lực chỉ đạo, điều hành và hiệu quả tổ chức thực hiện; tăng cường công tác thanh tra, giám sát. Bảo đảm dân chủ, công khai, minh bạch, chuyên nghiệp, phục vụ nhân dân. Đẩy nhanh tiến trình xây dựng chính quyền điện tử.

          Năm là, xây dựng, thực hiện có hiệu quả chiến lược cải cách tư pháp giai đoạn mới. Nâng cao chất lượng, hiệu lực, hiệu quả hoạt động của tòa án nhân dân, viện kiểm sát nhân dân, cơ quan điều tra, hoạt động luật sư và bổ trợ tư pháp.

          Sáu là, tiếp tục hoàn thiện hệ thống tổ chức chính quyền địa phương phù hợp với điều kiện cụ thể.

          Bảy là, tập trung xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức liêm chính, có phẩm chất đạo đức tốt, bản lĩnh chính trị, năng lực, uy tín, tính chuyên nghiệp cao, sức khỏe tốt, tận tụy phục vụ nhân dân.

          Tóm lại, tác phẩm “Thường thức chính trị của Chủ tịch Hồ Chí Minh là tác phẩm lý luận vô cùng quan trọng. Tác phẩm thể hiện một hệ thống quan điểm của Hồ Chí Minh trên các lĩnh vực chính trị của cách mạng Việt Nam nói chung và Nhà nước nói riêng. Đó là kết quả vận dụng và phát triển chủ nghĩa Mác - Lênin vào thực tế cách mạng Việt Nam một cách nhuần nhuyễn, sáng tạo của Hồ Chí Minh. Quan điểm của Hồ Chí Minh về Nhà nước trong tác phẩm vẫn là những vấn đề quan trọng, cốt tử trong xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân hiện nay./.                        

 

[1] Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, H.2011, t.8, tr.261.

[2] Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, H.2011, t.8, tr.264.

[3] (3) Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2021, t. I, tr. 174.

[4] Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2021, t.II, tr.332.

Tác giả: 

Nguyễn Thị Mai Trâm-Khoa Lý luận cơ sở TCT Bến Tre